انواع سنگ بازالت

هرگاه که نام سنگ به گوش ما می‌رسد به صورت ناخودآگاه تصویر بناهای تاریخی عظیم که از قرار گرفتن سنگ‌های غول پیکر بر روی یکدیگر بنا شده‌اند شکل می‌گیرد. این نشان از این دارد که انسان از دیرباز برای ساخت خانه و سرپناه برای خود از سنگ به عنوان عنصر اصلی استفاده می‌کرده است که این سنت را تا به امروز حفظ کرده و از سنگ در قسمت‌های مختلف ساختمان به عنوان از پی و شالوده گرفته تا نمای بیرونی استفاده می‌کند. دلیل اهمیت استفاده از سنگ در ساخت بناها و ساختمان‌ها به دلیل خصوصیات و ویژگی‌های آن است که نمادی از استحکام و مقاومت است. به همین علت انسان از سنگ‌های مختلف به خصوص انواع سنگ بازالت و سایر سنگ‌ها در ساخت بناها و ساختمان‌های مختلف استفاده می‌کند تا دوام و عمر طولانی را برای آن‌ها به ارمغان آورد.

سنگ بازالت چیست؟

یکی از پرکاربردترین و فراوان‌ترین سنگ‌های موجود بر روی کره زمین سنگ بازالت می‌باشد که انواع مختلفی دارد. قبل از پرداختن به انواع سنگ بازالت باید گفت که این سنگ در وهله اول یک سنگ آذرین یا آتشفشانی برون‌ریز است. معنی این جمله این است که گدازه‌های آتشفشانی که حاوی سیلیس باشند در صورت خروج از دهانه آتشفشان‌ها و سرد شدن بر روی سطح زمین سنگ بازالت را تشکیل می‌دهند که این فرآیند بین چند روز تا چند هفته بیشتر طول نخواهد کشید. گدازه‌هایی که تبدیل به بازالت می‌شوند درصد کمی سیلیس دارند (45 تا 52 درصد) به همین علت گرانروی بسیار زیادی دارند که در نتیجه این گدازه‌ها این قابلیت را دارند که سطح وسیعی در حدود 20 کیلومتر را بر روی زمین پوشانده و تبدیل به سنگ بازالت شوند که این اصلی‌ترین دلیل فراوانی این سنگ بر روی کره زمین می‌باشد.

سنگ بازالت یک سنگ قلیایی است. این سنگ که به رنگ تیره می‌باشد دارای بافت سخت و متراکم و در عین حال دانه‌ریز می‌باشد.  این سنگ علاوه بر روی زمین، در سایر کرات و سایرات منظومه شمسی نیز به وفور وجود دارد. به عنوان مثال درصد بسیار زیادی از خام مریخ حاوی سنگ‌های بازالتی می‌باشد. این مسئله در سیاره ناهید به این صورت است که بیش از 80 درصد سطح دشت‌های این سیاره از سنگ بازالت پوشیده شده است. در زیر سطح کره ماه نیز گدازه‌های بازالتی در جریان هستند که در برخی نواحی در اثر برخورد شهاب‌سنگ و اجرام آسمانی به روی سطح آمده و دریاواره‌های ماه را ایجاد کرده‌اند که نقاط تیره‌رنگ بر روی ماه می‌باشند.

خصوصیات و ویژگی‌های بازالت

خصوصیات و ویژگی‌های بازالت

قبل از آشنایی با انواع سنگ بازالت، آشنایی با برخی خصوصیات و ویژگی‌های این سنگ خالی از لطف نخواهد بود. سنگ بازالت یک سنگ مافیک است. سنگ مافیک به سنگ‌های گفته می‌شود که در کنار مواد معدنی تشکیل دهنده آن دارای مقادیر قابل توجهی از منیزیم و آهن باشند.

کانی‌های اولیوین و پیروکسن نمونه‌ای از سنگ‌های مافیک هستند که از آنجا که کانی‌های اصلی تشگیل دهنده بازالت نیز می‌باشند به بازالت لقب سنگ مافیک داده‌اند.

سنگ بازالت به علت وجود کانی‌های تشکیل دهنده آن یک سنگ متراکم و سخت است که به فراوانی و در انواع سنگ بازالت در دسترس می‌باشد. این سنگ به صورت تمام بلورین، نیمه بلورین و گاهی شیشه‌ای وجود دارد که دارای بافت آفانیتی می‌باشد. یکی از مهم‌ترین خصوصیات بازالت این است که میزان سیلیس در این نوع سنگ کم است و میزانی در حدود 45 تا 52 درصد دارد و درصد زیادی از آهن و منیزیم در آن وجود دارد. چگالی سنگ بازالت در مقایسه با چگالی گرانیت که در حدود 2.7 گرم در سانتی‌متر مکعب است، معادل 2.9 گرم در سانتی‌متر مکعب می‌باشد.

یکی دیگر از ویژگی‌های مهم بازالت این است که این سنگ یک سنگ کاملاً دوستدار محیط و غیر سمی می‌باشد. بر اساس تحقیقات صورت گرفته توسط محققان، این قضیه اثبات شده است که بازالت جاذب دی‌اکسید کربن می‌باشد. محققان برای اثبات این موضوع دی اکسید کربن را به داخل بازالت تزریق کردند و مشاهده نمودند که این گاز با مواد معدنی موجود در توده سنگ ترکیب شده و ترکیبات کربناتی مانند آنکریت را ایجاد می‌کنند و به این روش از انتشار گاز دی اکسید کربن، که اصلی‌ترین گاز گلخانه‌ای است، در جو زمین جلوگیری می‌کند.

انواع سنگ بازالت

در بازه انواع سنگ بازالت باید گفت که این سنگ‌ها به طور کلی بر اساس خواص شیمیایی و سنگ نگاری به دو گروه اصلی تقسیم می‌شوند: بازالت‌های تولییتی و بازالت‌های قلیایی.

گدازه‌های بازالتی تولییتی با پلاژیوکلاز کلسیک با اوژیت، کبوتریت یا هایپراستن و اولیوین به عنوان مواد معدنی غالب مافیک مشخص می‌شوند. بازالت‌های بدون اولیوین نیز به خوبی نشان داده شده‌اند. بازالت‌های تولیت که حاوی 45 تا 63 درصد سیلیس هستند‌، غنی از آهن هستند و شامل تولییت‌ها (بازالت‌هایی با پیروکسن فقیر کلسیم) هستند. آن‌ها در میان گدازه‌های کمربند کوه غالب هستند.

بازالت قلیایی نسبتاً غنی از فلزات قلیایی است. این نوع از سنگ بازالت از سیلیس اشباع نشده است و ممکن است حاوی فلدسپاتوئیدها، فلدسپات قلیایی، فلوگوپیت و کایرسوتیت باشد. آگوست در بازالت‌های قلیایی اوژیت غنی شده با تیتانیوم است و پیروکسن‌های کم کلسیم هرگز وجود ندارند. در برخی موارد سنگ‌های بازالتی بر اساس میزان تیتانیوم به دو دسته تیتانیوم بالا و تیتانیوم پایین تقسیم‌بندی می‌شوند. سایر انواع سنگ بازالت به شرح زیر می‌باشد که بر اساس کاربرد دسته‌بندی شده‌اند:

  • بازالت سابیده: که از این نوع سنگ بازالت به عنوان کف پوش معابر و خیابان‌ها و محوطه‌های باز استفاده می‌شود.
  • بازالت چرمی: این نوع از بازالت که ظاهری مانند چرم دارد نیز مانند بازالت سابیده برای پوشش معابر، پیاده‌روها، خیابان‌ها و محوطه‌های باز مورد استفاده قرار می‌گیرد.
  • بازالت تایل: این نوع از سنگ بازالت به صورت کاشی در ابعاد کوچک‌تر برش خورده است. از بازالت تایل به منظور پوشش نماها، دیوارها و کف ساختمان استفاده می‌شود.
  • کوبیک بازالت: سنگ کوبیک به سنگ‌های مکعبی شکال در اندازه‌های کوچک گفته می‌شود. از سنگ کوبیک بازالت با اهداف تزئینی در قسمت‌های مختلف ساختمان استفاده می‌شود.

کاربردهای سنگ بازالت

پشم سنگ: یکی از کاربردهای سنگ بازالت در صنعت ساختمان‌سازی استفاده از آن به عنوان پشم سنگ است. پشم سنگ یک عایق صوتی و حرارتی است که از آن در ساخت بناها مورد استفاده قرار می‌گیرد تا میزان اتلاف انرژی در ساختمان به مقدار محسوسی کاهش پیدا کند. برای تولید پشم سنگ، بازالت با دمای 1500 درجه ذوب می‌شود و با روش‌های خاصی به الیاف بسیار ریز در حد میکرون تبدیل می‌شود. محدوده تحمل دمایی پشم سنگ از 30 تا 750 درجه سانتیگراد می‌باشد که ضریب انتقال حرارت بسیار پایینی دارد و به همین دلیل نقش بسزایی در کاهش اتلاف انرژی در ساختمان‌ها دارد.

الیاف بازالت: این الیاف یکی از کاربردهای بازلت در صنایعی به غیر از ساختمان می‌باشند. دامنه کاربرد این الیاف در صنایع کشتی‌سازی و ساخت شناورهای دریایی می‌باشد. این الیاف غیر قابل احتراق می‌باشند و به همین دلیل در ساخت کشتی‌ها و شناورهای دریایی به کار می‌روند تا ضمن تأمین امنیت کشتی در برابر خطر آتش‌سوزی، از جان و سلامت کارکنان و کارگران نیز محافظت شود. این الیاف کاملاً بی‌ضرر و غیر سمی می‌باشند و از قیمت مقرون به صرفه و اقتصادی برخوردار هستند که به ساخت کشتی‌های و شناورهای ارزان قیمت کمک می‌کنند.

سنگ ساختمانی: بیشترین کاربرد انواع سنگ بازالت در صنعت ساختمان‌سازی است که در آن از سنگ بازالت که به صورت فرآوری شده تولید می‌شود در صنعت ساختمان‌سازی برای استفاده در نمای ساختمان‌ها و یا پوشاندن کف ساختمان و محوطه‌های باز یا با اهداف تزئینی استفاده می‌شود. یکی از بهترین انواع سنگ بازالت در ایران سنگ بازالت ماکو شیارخورده می‌باشد که از بهترین سنگ‌های بازالتی تولیدی در کشور است. این نوع از سنگ از مقاومت بسیار بالایی در برابر سرما و یخبندان برخوردار است و به طور کلی در برابر تغییرات آب و هوایی و دمایی مختلف بسیار مقاوم می‌باشد از این رو برای استفاده در کلیه مناطق کشور با شرایط محیطی متفاوت بسیار مناسب خواهد بود. همچنین قابلیت چسبندگی بالای سنگ بازالت به ملات و سایر مصالح ساختمانی باعث شده است که گزینه بسیار مناسبی برای استفاده در طراحی نمای ساختمان‌ها باشد.

فراوانی سنگ بازالت بر روی کره زمین باعث شده است که گستره وسیعی از کاربردهای مختلف برای این سنگ وجود داشته باشد. بیشترین کاربرد انواع سنگ بازالت در صنعت ساختمان‌سازی است که به عنوان سنگ نما، کفپوش و سنگ‌های تزئینی و در عین حال به عنوان پشم سنگ به منظور ایجاد عایق حرارتی و با هدف کاهش اتلاف انرژی در بناها مورد استفاده قرار می‌گیرد. خصوصیات فیزیکی و شیمیایی پایدار و با ثبات، استحکام و دوام بسیار خوب، طول عمر بالا و مقاومت حرارتی بسیار زیاد، و قیمت مقرون به صرفه و اقتصادی بازالت را به یکی از محبوب‌ترین سنگ‌ها در بین سازندگان و طراحان ساختمان‌ها تبدیل کرده است.